PMAY 2.0 : A visionary scheme that will change the future of India's housing sector

भारत सरकारने 2015 मध्ये “सर्वांसाठी घरे” हे महत्त्वाकांक्षी धोरण आखत प्रधानमंत्री आवास योजना (पीएमएवाय) सुरू केली. सरकारचा हा उपक्रम बदल घडवून आणणारा एक प्रमुख घटक ठरला आहे. या योजनेने खऱ्या अर्थाने शहरी आणि ग्रामीण भारतात परवडणाऱ्या घरांच्या विश्वाला मूर्त रुप दिले आहे.

मुंबई : असंख्य भारतीय घर घेण्याचे स्वप्न पाहतात. मु‌ळात घर घेण्याचे स्वप्न सुरक्षा आणि स्थिरता अधोरेखित करते. बऱ्याच व्यक्तींसाठी, विशेषत: कमी आणि मध्यम-उत्पन्न गटातील व्यक्तींसाठी घराचे स्वप्न आर्थिक चणचणीमुळे अनेकदा आवाक्याबाहेर राहते. हे आव्हान ओळखून, भारत सरकारने 2015 मध्ये “सर्वांसाठी घरे” हे महत्त्वाकांक्षी धोरण आखत प्रधानमंत्री आवास योजना (पीएमएवाय) सुरू केली. सरकारचा हा उपक्रम बदल घडवून आणणारा एक प्रमुख घटक ठरला आहे. या योजनेने खऱ्या अर्थाने शहरी आणि ग्रामीण भारतात परवडणाऱ्या घरांच्या विश्वाला मूर्त रुप दिले आहे.

या वाटचालीत आणखी एक झेप घेताना भारत सरकारने पीएमएवाय 2.0 चा दुसरा टप्पा सुरू करत असल्याची घोषणा केली आहे. जनतेला पक्की आणि मजबूत अशी घरे देणे, हे या योजनेचे मुख्य लक्ष्य आहे. पीएमएवाय योजना पर्यावरण दृष्टीकोनातून टिकाऊ आणि आपत्ती प्रतिरोधक बांधकाम पद्धतींच्या वापरावर अधिकाधिक भर देते. त्याचबरोबर ग्रामीण भागातील घरे ही केवळ परवडणारी नसून दीर्घकाळासाठी सुरक्षित आणि अधिक टिकाऊ देखील आहेत, याची खात्री सुध्दा देते. आयआयएफएल होम फायनान्स लिमिटेडचे चीफ ऑपरेटिंग ऑफिसर अजय जैयस्वाल यांनी या योजनेचा घेतलेला हा आढावा.

पीएमएवाय: बदलासाठीचा एक उत्प्रेरक

अजय जैयस्वाल याबाबत सांगत आहेत की, पीएमएवाय योजनेला लाभार्थी योजनेपेक्षेही खूप अधिक कंगोरे आहेत. ही योजना म्हणजे लाखो लोकांच्या घरांच्या गरजा पूर्ण करण्याच्या उद्देशाने आखलेली एक ब्लूप्रिंट आहे. शहरी आणि ग्रामीण लोकसंख्येला परवडणारी घरे उपलब्ध करून देण्यासाठी पीएमएवाय योजना प्रामुख्याने गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (MoHUA) यांच्या नेतृत्वाखाली विविध राज्य सरकार आणि केंद्रशासित प्रदेशांबरोबर भागीदारी स्वरुपात काम करते. योजना दोन मुख्य घटकांमध्ये विभागली गेलेली आहे.

पीएमएवाय (शहरी-2015)

हा घटक आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत विभाग (इडल्बूएस), कमी-उत्पन्न गट (एलआयजी), आणि मध्यम-उत्पन्न गटा (एमआयजी I आणि II) मधील कुटुंबांवर लक्ष केंद्रित करतो. हा घटक गृहकर्जावर भरीव असे व्याजदर अनुदान देतो. बाजारात प्रचलित असलेल्या काही गृहवित्त साधनांचा लाभ घेऊ शकत नसलेल्या व्यक्तींना घरमालक बनण्याचे स्वप्न पुर्ण करण्यास हा घटक मदत करतो.

पीएमएवाय (ग्रामीण - 2016)

ग्रामीण कुटुंबांवर आपले लक्ष केंद्रीत करताना हा घटक नवीन घरे बांधण्यासाठी किंवा विद्यमान घरांचे नूतनीकरण करण्यासाठी आर्थिक सहाय्य प्रदान करतो. हा घटक केवळ राहणीमानात सुधारणा घडवून आणत नाही, तर सुरक्षित आणि टिकाऊ घरेसुध्दा प्रदान करून समुदायाच्या कल्याणाला हातभार लावत त्याची पातळीही उंचावतो.

पीएमएवाय योजनेचा आत्तापर्यंतचा आर्थिक प्रभाव

पीएमएवाय योजनेचा प्रभाव घरमालकीच्या पलीकडेसुध्दा आहे. ही योजना अर्थव्यवस्थेसाठी आणि गृहनिर्माण उद्योगासाठी मोठ्या प्रमाणात वरदान ठरली आहे. बांधकाम उद्योगाला चालना: या योजनेमुळे बांधकाम उद्योगाला चालना मिळाली आहे. भारताच्या जीडीपीमध्ये बांधकाम उद्योगाचे 8 टक्के योगदान आहे. बांधकाम उद्योगामुळे भरपूर नोकऱ्या निर्माण झाल्या आहेत. तसेच बांधकाम व्यवसायाला गती देण्याबरोबरच सिमेंट, स्टील आणि विटा यांसारख्या कच्च्या मालाच्या क्षेत्रालासुध्दा जोरदार चालना दिली आहे.

आर्थिक समावेशन

पीएमएवाय योजनेंतर्गत कर्ज संलग्न अनुदान योजना अर्थात क्रेडिट लिंक्ड सबसिडी स्कीम (सीएलएसएस) ने आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत वर्ग आणि कमी उत्पन्न गटांना गृहकर्ज अधिक सहज आणि सुलभ बनविले आहे. त्यामुळे आर्थिक समावेशनाच्या कक्षा आणखी विस्तारल्या आहेत. यामुळे कर्ज देण्याची क्षमता असलेल्या वित्तीय संस्थांना अधिक गृहकर्ज वितरणासाठी प्रोत्साहन मिळाले आहे आणि त्यातून कर्ज पायाचा अर्थात क्रेडिट बेसचा विस्तार झाला आहे. शहरीकरण आणि पायाभूत सुविधांचा विकास: पीएमएवायने नियोजित शहरीकरणाला टप्प्याटप्प्याने चालना दिली आहे. तसेच परवडणाऱ्या घरांच्या प्रकल्पांमध्ये रस्ते, पाणी पुरवठा आणि स्वच्छता सुविधा यासारख्या आवश्यक पायाभूत सुविधांचा विकास केल्याने या प्रकल्पांमधील रहिवाशांच्या जीवनाचा एकूण दर्जासुध्दा सुधारला जात आहे.

हरित ग्रामीण गृहनिर्माण: पीएमएवाय अंतर्गत बांधलेली घरे पर्यावरणपूरक, ऊर्जा कार्यक्षम आणि पर्यावरणीय जबाबदारीच्या मूलभूत बाबी पूर्ण करणारी असावीत, असे आदर्श निकष निश्चित करण्यात आलेले आहेत. या निकषांमुळे घरमालकांच्या दीर्घकालीन राहणीमानाचा खर्चही नियंत्रणात राहणार आहे.

नवीन वचनबद्धता: पीएमएवाय 2.0

पीएमएवाय 2.0 (पीएमएवाय -U 2.0) योजनेची ओळख मूळ योजनेच्या यशावर आधारित आहे. या योजनेमध्ये शहरी गृहनिर्माणावर नव्याने लक्ष केंद्रित करण्यात आलेले आहे. 2024-25 ते 2028-29 या कालावधीदरम्यान शहरी भागात एक कोटी घरे बांधण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आलेेले आहे. पीएमएवाय 2.0 योजना परवडणाऱ्या घरांचे स्वप्न प्रत्यक्षात आणण्यासाठी, विशेषतः मध्यमवर्गीय आणि शहरी गरीब कुटुंबांसाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावणार आहे.

घरमालकीच्या मार्गावर वाटचाल करताना

पीएमएवायसाठीची पात्रता ही प्रामुख्याने उत्पन्न पातळी, कुटुंब रचना आणि स्थान यासारख्या घटकांवर आधारित आहे. इडल्बूएस, एलआयजी आणि एमआयजीसह विविध श्रेणींसाठी उत्पन्न मर्यादा निश्चित करण्यात आलोेल्या आहेत. अर्जदार अधिकृत MoHUA च्या वेबसाइटद्वारे किंवा नियुक्त राज्य सरकारी एजन्सीद्वारे ऑनलाइन स्वरुपात आपले अर्ज सादर करू शकतात. त्यामुळे या योजनेत सर्वांना सहजरित्या प्रवेशयोग्यता सुनिश्चित झालेली आहे.

आशेचा किरण

प्रधानमंत्री आवास योजनेला आता पीएमएवाय 2.0 योजनेने आणखी व्यापक स्वरुप दिले आहे. ही योजना आता लाखो भारतीयांसाठी आशेचा किरण ठरली आहे. आर्थिक सहाय्य, व्याजदर अनुदान आणि टिकाऊ घरे उपलब्ध करून देताना पीएमएवाय केवळ घरे बांधत नाही, तर ते लाखो भारतीयांचे भविष्यही आकारास आणत आहे. ही योजना टप्पाटप्प्याने विकसित होत असून या योजनेत समाविष्ट केली जात असलेली नवनवीन मार्गदर्शक तत्त्वे आणि पात्रता निकषांबद्दलची माहिती या योजनेची सर्वाधिक गरज असलेल्या घटकांना असणे अतिशय महत्त्वाचे आहे. तरच या योजनेचे फायदे त्यांच्यापर्यंत तंतोतंत पोहोचू शकतील.

भविष्याचा वेध घेताना, पीएमएवाय भारताच्या गृहनिर्माण क्षेत्राला आकार देण्यामध्ये निर्णायक भूमिका बजावत राहील. तसेच घरमालक बनण्याचे स्वप्न सर्वांसाठी साकारणाऱ्या भविष्याच्या जवळ भारतीयांना घेऊन चालली आहे. सामुहिक प्रयत्न आणि नवोपक्रमाद्वारे, पीएमएवाय योजना अधिकाधिक समावेशन आणि समृद्ध भारताच्या प्रगतीचा पाया रचत आहे. त्याचबरोबर आर्थिक वाढ, आर्थिक समावेशन आणि शाश्वत शहरी विकासालासुध्दा चालना देत आहे.